Prawo zapisane w sercu - komentarz do Ewangelii

Słowa Ewangelii według Świętego Mateusza (Mt 5,17 - 37):

Jezus powiedział do swoich uczniów:

«Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić. Zaprawdę bowiem, powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w Prawie, aż się wszystko spełni.

Ktokolwiek więc zniósłby jedno z tych przykazań, choćby najmniejszych, i uczyłby tak ludzi, ten będzie najmniejszy w królestwie niebieskim. A kto je wypełnia i uczy wypełniać, ten będzie wielki w królestwie niebieskim. Bo powiadam wam: Jeśli wasza sprawiedliwość nie będzie większa niż uczonych w Piśmie i faryzeuszów, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego.

Słyszeliście, że powiedziano przodkom: „Nie zabijaj”; a kto by się dopuścił zabójstwa, podlega sądowi. A Ja wam powiadam: Każdy, kto się gniewa na swego brata, podlega sądowi. A kto by rzekł swemu bratu: „Raka”, podlega Wysokiej Radzie. A kto by mu rzekł: „Bezbożniku”, podlega karze piekła ognistego. Jeśli więc przyniesiesz dar swój przed ołtarz i tam sobie przypomnisz, że brat twój ma coś przeciw tobie, zostaw tam dar swój przed ołtarzem, a najpierw idź i pojednaj się z bratem swoim. Potem przyjdź i dar swój ofiaruj.Pogódź się ze swoim przeciwnikiem szybko, dopóki jesteś z nim w drodze, by cię przeciwnik nie wydał sędziemu, a sędzia dozorcy, i aby nie wtrącono cię do więzienia. Zaprawdę, powiadam ci: Nie wyjdziesz stamtąd, dopóki nie zwrócisz ostatniego grosza.

Słyszeliście, że powiedziano: „Nie cudzołóż”. A Ja wam powiadam: Każdy, kto pożądliwie patrzy na kobietę, już się w swoim sercu dopuścił z nią cudzołóstwa. Jeśli więc prawe twoje oko jest ci powodem do grzechu, wyłup je i odrzuć od siebie. Lepiej bowiem jest dla ciebie, gdy zginie jeden z twoich członków, niż żeby całe twoje ciało miało być wrzucone do piekła. I jeśli prawa twoja ręka jest ci powodem do grzechu, odetnij ją i odrzuć od siebie. Lepiej bowiem jest dla ciebie, gdy zginie jeden z twoich członków, niż żeby całe twoje ciało miało iść do piekła.

Powiedziano też: „Jeśli ktoś chce oddalić swoją żonę, niech jej da list rozwodowy”. A Ja wam powiadam: Każdy, kto oddala swoją żonę - poza wypadkiem nierządu - naraża ją na cudzołóstwo; a kto by oddaloną wziął za żonę, dopuszcza się cudzołóstwa.

Słyszeliście również, że powiedziano przodkom: „Nie będziesz fałszywie przysięgał, lecz dotrzymasz Panu swej przysięgi”. A Ja wam powiadam: Wcale nie przysięgajcie – ani na niebo, bo jest tronem Boga; ani na ziemię, bo jest podnóżkiem stóp Jego; ani na Jerozolimę, bo jest miastem wielkiego Króla. Ani na swoją głowę nie przysięgaj, bo nawet jednego włosa nie możesz uczynić białym albo czarnym. Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie. A co nadto jest, od Złego pochodzi».

Komentarz do Ewangelii:

Fragment Mt 5,17 - 37 stanowi centralną część Kazania na Górze i jest jednym z najważniejszych tekstów Nowego Testamentu dotyczących relacji między Prawem Starego Przymierza a nauczaniem Jezusa. W Ewangelii według św. Mateusza perykopa ta pełni funkcję programową: ukazuje Jezusa jako Tego, Który nie znosi Objawienia danego Izraelowi, lecz prowadzi je do pełni.

Już na początku Jezus jednoznacznie stwierdza, że nie przyszedł znieść Prawa ani Proroków, ale je wypełnić. Czasownik „wypełnić” oznacza tu nie tylko zachowanie przepisów, lecz odsłonięcie ich najgłębszego sensu. Prawo nie zostaje unieważnione, ale ukazane w perspektywie zamysłu Boga, Który od początku pragnie życia, jedności i świętości człowieka. Jezus objawia, że Prawo osiąga swoją pełnię nie w literalnym przestrzeganiu norm, lecz w relacji z Bogiem i w przemienionym sercu.

W kolejnych wersetach Jezus wprowadza serię tzw. antytez, rozpoczynających się formułą: „Słyszeliście, że powiedziano… a Ja wam powiadam”. Nie jest to przeciwstawienie się Mojżeszowi, lecz objawienie autorytetu Jezusa jako ostatecznego interpretatora woli Bożej. Każda z antytez prowadzi od zewnętrznego czynu ku wewnętrznej postawie. Zabójstwo zaczyna się od gniewu, cudzołóstwo od pożądliwego spojrzenia, krzywda od braku pojednania, a fałsz od nieszczerości serca.

Kluczowym jest tu przesunięcie akcentu z czynu na intencję. Jezus ukazuje, że źródłem dobra i zła jest serce człowieka, rozumiane w sensie biblijnym jako centrum myślenia, woli i decyzji. Tym samym moralność chrześcijańska nie może ograniczać się do zewnętrznej poprawności ani minimalizowania wymagań, lecz domaga się wewnętrznej prawdy i integralności życia.

Jezus demaskuje pokusę religijnego formalizmu. Można bowiem zachowywać przepisy, a jednocześnie żyć w gniewie, pogardzie, braku pojednania czy nieuczciwości. Nauczyciel wzywa do „sprawiedliwości większej” – nie ilościowej, lecz jakościowej: sprawiedliwości serca przemienionego przez relację z Bogiem. Jest to sprawiedliwość ucznia, który nie pyta jedynie: „czy wolno?”, lecz: „czy to prowadzi do miłości, życia i komunii?”.

Szczególnie mocno wybrzmiewa wezwanie do pojednania. Jezus wskazuje, że kult i modlitwa nie mogą być oddzielone od relacji międzyludzkich. Brak przebaczenia i trwanie w konflikcie podważają autentyczność religijności. W perspektywie pastoralnej jest to wezwanie do budowania wspólnoty opartej na dialogu, odpowiedzialności za słowo i gotowości do naprawiania relacji.

Nauczanie Jezusa o przysiędze i prawdomówności dotyka codziennego życia wierzących. Prostota słowa „tak – tak, nie – nie” wskazuje na postawę wewnętrznej spójności. Uczeń Chrystusa ma być człowiekiem prawdy, którego wiarygodność nie wymaga dodatkowych zabezpieczeń. W świecie naznaczonym manipulacją i nieufnością jest to szczególnie aktualne wezwanie pastoralne.

Cała perykopa Mt 5,17–37 ukazuje, że chrześcijaństwo nie jest zniesieniem wymagań moralnych, lecz ich pogłębieniem. Jezus nie obniża poprzeczki, ale pokazuje, że prawdziwa wierność Prawu jest możliwa tylko dzięki przemianie serca. Dlatego tekst ten nie jest jedynie kodeksem etycznym, lecz zaproszeniem do życia w bliskiej relacji z Bogiem, który daje łaskę zdolną przemieniać wnętrze człowieka.

Jesteśmy zaproszeni przez Chrystusa do formacji sumienia, dojrzałości duchowej i odpowiedzialności za wspólnotę. Przypomina nam, że wiara chrześcijańska obejmuje całe życie: myśli, słowa, relacje i decyzje. Jezus, wypełniając Prawo, otwiera przed uczniami drogę ku pełni życia, w której posłuszeństwo Bogu staje się owocem miłości, a nie przymusu.