::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Piekło na Zamojszczyźnie. W gminie Łukowa upamiętniono ofiary niemiecko-ukraińskiego ludobójstwa w Szarajówce

17 maja 2026 roku mieszkańcy gminy Łukowa, przedstawiciele władz oraz lokalna społeczność zgromadzili się, aby oddać hołd ofiarom jednej z najokrutniejszych zbrodni popełnionych na ludności cywilnej Zamojszczyzny podczas II wojny światowej. Rocznicowe uroczystości przypomniały o tragedii z 18 maja 1943 roku, kiedy to niemieccy okupanci wraz z ukraińskimi kolaborantami zrównali z ziemią niewielką wieś Szarajówka, dokonując masowego mordu na jej mieszkańcach.

Na tegoroczne obchody złożył się program patriotyczny przygotowany przez uczniów z gminy Łukowa, uroczysta Msza święta w intencji pomordowanych oraz ceremonia złożenia kwiatów i zapalenia zniczy przy pomniku na cmentarzu ofiar w Szarajówce.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"15038"}

Odwet za pomoc i wolność

Szarajówka, położona w powiecie biłgorajskim, zapisała się na kartach historii jako symbol niezłomności. W czasie okupacji jej mieszkańcy aktywnie wspierali polskie podziemie niepodległościowe, dawali schronienie uciekinierom z sowieckiej niewoli oraz ukrywali poszukiwanych przez Niemców Żydów. Ta solidarność z ruchem oporu stała się dla oprawców pretekstem do okrutnej zemsty.

- Szarajówkę spacyfikowano w odwecie za współpracę jej mieszkańców z ruchem oporu. Z rąk Niemców i ich ukraińskich kolaborantów zginęło co najmniej 58 osób, w tym kobiet i dzieci. Większość ofiar została spalona żywcem. Wieś doszczętnie ograbiono, a jej zabudowania podpalono. Była to jedna z najkrwawszych pacyfikacji przeprowadzonych w czasie operacji wysiedleńczo-pacyfikacyjnej na Zamojszczyźnie - podkreśla Wiesława Kubów, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Łukowej.

Tragedia ta wpisywała się w szerszy, zbrodniczy plan zapoczątkowany pod koniec listopada 1942 roku przez dowódcę SS i policji na dystrykt lubelski, Odilo Globocnika. Akcja miała na celu brutalne wysiedlenie około 100 tysięcy Polaków i zasiedlenie Zamojszczyzny niemieckimi kolonistami. Polskie oddziały partyzanckie (BCh, AK i GL) stawiały zacięty opór, co wywoływało u Niemców furię i potęgowało akcje odwetowe na cywilach.

Dzień, w którym spłonęli mieszkańcy

Rankiem 18 maja 1943 roku ekspedycja karna złożona z niemieckich żandarmów oraz ukraińskich kolaborantów z Biłgoraja i Tarnogrodu otoczyła Szarajówkę. Około godziny 9:00 wieś ogarnęła panika. Napastnicy zgromadzili mieszkańców na placu w centrum wsi.

::news{"type":"see-also","item":"61157"}

Podczas gdy kobiety i dzieci były trzymane pod strażą, mężczyzn poddano bestialskim przesłuchaniom. Oprawcy chcieli wymusić informacje o partyzantach. - Niektóre osoby pobito tak dotkliwie, że nie były później w stanie dojść o własных siłach na miejsce kaźni. W międzyczasie policjanci zabierali z gospodarstw inwentarz żywy oraz wynosili wszystkie wartościowe przedmioty - przypomina dramatyczne szczegóły Wiesława Kubów.

Około południa zapadł wyrok. Mieszkańców spędzono do trzech budynków: stajni Macieja Mołdy oraz domów Józefa Klechy i Stanisława Krzeszowca. Oprawcy zaryglowali drzwi, obłożyli ściany słomą i podpalili budynki. Ludzie płonęli żywcem. Jedna z kobiet, której udało się wydostać z ognia, została natychmiast zastrzelona. Do godziny 15:30 wieś przestała istnieć. Pacyfikację przeżyło zaledwie kilka osób, które ukryły się i uciekły pod osoba płonącej wsi lub przebywały tego dnia poza Szarajówką.

::news{"type":"see-also","item":"63174"}

Pamięć silniejsza niż zgliszcza

W wyniku tej potwornej zbrodni życie straciło - według różnych źródeł - od 58 do 67 Polaków. Do dziś udało się zidentyfikować nazwiska 41 ofiar, wśród których było 10 kobiet i 12 dzieci poniżej 15. roku życia. Najmłodsza ofiara miała zaledwie 2 miesiące, najstarsza - 61 lat.

Szczątki zamordowanych spoczywają w zbiorowej mogile w Szarajówce. Stojący tam dziś pomnik z piaskowca jest niemym świadkiem historii, przy którym co roku lokalna społeczność obiecuje: Nigdy nie zapomnimy.