12 zespołów, dawne obrzędy i tradycje. Tarnogród gospodarzem 43. Sejmiku Teatrów Wsi Polskiej (FOTO)

Tarnogród znów stolicą wiejskiego teatru. 12 zespołów, tradycja i dziedzictwo polskiej wsi

Przez trzy dni Tarnogród jest miejscem spotkania wiejskich zespołów teatralnych z różnych stron Polski. Podczas 43. Ogólnopolskiego Sejmiku Teatrów Wsi Polskiej 12 grup prezentuje widowiska inspirowane dawnymi zwyczajami, obrzędami i codziennym życiem mieszkańców polskiej wsi. To nie tylko wydarzenie artystyczne, ale przede wszystkim żywa lekcja historii i próba ocalenia od zapomnienia tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie.

Tarnogród od dziesięcioleci zajmuje szczególne miejsce na mapie polskiej kultury ludowej. Organizowane tu sejmiki stały się jednym z najważniejszych przeglądów amatorskiej twórczości teatralnej środowisk wiejskich. Na scenie spotykają się wykonawcy, którzy niejednokrotnie odtwarzają zwyczaje znane z własnych rodzinnych domów, wspomnienia starszych mieszkańców i obrzędy, które w naturalnym życiu współczesnej wsi stopniowo zanikają.

W 2026 roku odbywa się 43. Ogólnopolski Sejmik Teatrów Wsi Polskiej. W programie znalazło się 12 zespołów reprezentujących różne regiony kraju, między innymi Podhale, Kaszuby, Lubelszczyznę, Podkarpacie i ziemię świętokrzyską.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"16077"}

Święto wspólnoty i przekazywania tradycji

Renata Ćwik, dyrektor Tarnogrodzkiego Ośrodka Kultury, podkreśla, że sejmik jest przede wszystkim spotkaniem ludzi, których łączy troska o zachowanie dziedzictwa kulturowego. - Przez trzy dni będziemy gościć zespoły z całej Polski. Podczas sejmiku wystąpi 12 zespołów reprezentujących różne kultury, różne zwyczaje i obrzędy - mówiła dyrektor TOK-u.

Jak zaznaczyła, spotkanie jest świętem całej sejmikowej wspólnoty, której członkowie chcą chronić tradycje i przekazywać je młodszym pokoleniom. Szczególną wartością tych przedstawień jest ich wielopokoleniowy charakter. Na scenie często występują wspólnie rodzice, dzieci i wnuki. Starsi przekazują młodszym wiedzę o dawnych zwyczajach, a młodzi uczą się nie tylko tekstów i sposobu odgrywania ról, lecz także znaczenia obrzędów, które niegdyś organizowały życie lokalnych społeczności.

- Sejmik to jest przekaz unikatowych zwyczajów, obrzędów. Ważne jest to, że zespoły sejmikowe, które tu występują, są wielopokoleniowe i bardzo często zdarza się tak, że w spektaklu występuje matka, córka, wnuczka - podkreślała Renata Ćwik.

Dyrektor zwróciła uwagę, że wiele prezentowanych zwyczajów było kiedyś naturalną częścią codzienności. Towarzyszyły pracy w gospodarstwie, świętom rodzinnym, cyklowi prac polowych oraz obchodom roku liturgicznego. Dzisiaj niektóre z nich można poznać już przede wszystkim dzięki widowiskom przygotowywanym przez wiejskie zespoły teatralne.

::news{"type":"see-also","item":"69648"}

Teatr, który jest dokumentem życia polskiej wsi

Ruch teatrów wiejskich ma w Polsce długą, przedwojenną historię. Jego znaczenie wiąże się między innymi z potrzebą zachowania tożsamości narodowej i etnicznej poszczególnych regionów. Teatr obrzędowy różni się od tradycyjnego przedstawienia opartego na napisanym przez autora dramacie. W centrum uwagi znajdują się autentyczne teksty folkloru, dawne zwyczaje, pieśni, tradycyjne stroje, rekwizyty i elementy scenografii nawiązujące do wiejskich domów oraz gospodarstw.

Wykonawcy odtwarzają obrzędy i zajęcia, które przez pokolenia stanowiły część codziennego życia. W widowiskach pojawiają się prace domowe i polowe, zwyczaje rodzinne, obrzędy doroczne, muzyka, taniec oraz śpiew. Tak przygotowane przedstawienia mają ogromną wartość dokumentacyjną. Są źródłem wiedzy dla etnologów, etnografów, folklorystów i kulturoznawców, a jednocześnie pozwalają publiczności zobaczyć świat, który w wielu miejscach bezpowrotnie się zmienił.

Elżbieta Osińska-Kassa, zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, podkreślała, że w tej działalności szczególnie ważna jest oddolna inicjatywa samych mieszkańców.

- Przecież to jest taka piękna, oddolna inicjatywa ludzi. To są amatorzy, to nie są zawodowi aktorzy. Oni się zbierają, poświęcają swój wolny czas, szukają różnych rzeczy, jak to kiedyś właśnie było w danym regionie - mówiła.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Jak zaznaczyła, starsze pokolenia wciąż pamiętają wiele dawnych praktyk i zwyczajów. Dzięki współpracy z młodszymi wykonawcami wiedza ta może być przekazywana dalej, zamiast pozostać wyłącznie w rodzinnych wspomnieniach.

Od regionalnych spotkań do ogólnopolskiego wydarzenia

Historia sejmików w Tarnogrodzie sięga ponad czterech dekad. Ogólnopolski zasięg wydarzenie uzyskało w 1984 roku, kiedy w Tarnogrodzkim Ośrodku Kultury odbył się I Ogólnopolski Sejmik Teatrów Wsi Polskiej.

Od tego czasu Tarnogród stał się miejscem spotkań zespołów prezentujących teatralne tradycje różnych części kraju. Sejmiki należą do najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń poświęconych amatorskiej twórczości teatralnej środowisk wiejskich.

Znaczenie inicjatywy wykracza poza samą prezentację spektakli. To także przestrzeń wymiany doświadczeń, poznawania odmiennych tradycji regionalnych oraz dokumentowania zmian zachodzących w kulturze wsi.

Nad rozwojem artystycznym i merytorycznym sejmików czuwali badacze oraz twórcy związani z uczelniami, instytutami naukowymi i środowiskiem teatralnym. Dorobek wydarzenia został również utrwalony w publikacjach poświęconych wiejskiemu teatrowi. Dotychczas ukazało się osiem takich książek.

Najciekawsze widowiska nominowane są do prezentacji podczas Festiwalu Teatrów Wiejskich ZWYKI w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Dzięki temu twórczość wiejskich zespołów trafia również do publiczności w stolicy.

::news{"type":"see-also","item":"69054"}

Wpis do rejestru dobrych praktyk i nadzieje na UNESCO

Szczególnym potwierdzeniem znaczenia ruchu wiejskich teatrów była decyzja z czerwca 2018 roku. Sejmiki Wiejskich Zespołów Teatralnych oraz ogólnopolski ruch wiejskich teatrów zostały wówczas wpisane do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, prowadzonego w ramach realizacji założeń konwencji UNESCO z 2003 roku.

Wpis docenił wieloletnie działania służące ochronie i przekazywaniu tradycji. Jak podkreślają organizatorzy, fundamentem tego ruchu jest teatr obrzędowy, który zachowuje pamięć o dawnych zwyczajach, obrzędach, pieśniach, mitach i legendach.

Renata Ćwik mówiła podczas sejmiku, że środowisko z nadzieją oczekuje na rozstrzygnięcia dotyczące możliwości uzyskania międzynarodowego uznania tej inicjatywy.

- Cieszymy się również, że sejmiki zostały wpisane na krajową listę dobrych praktyk w 2018 roku, a w przyszłym roku będziemy oczekiwać na decyzję wpisu międzynarodowego - zaznaczyła dyrektor.

::news{"type":"see-also","item":"69200"}

Podkreśliła, że takie wyróżnienie byłoby ważne nie tylko dla Tarnogrodu, ale również dla wszystkich osób zaangażowanych w ochronę polskiego dziedzictwa kulturowego.

Na obecnym etapie należy jednak odróżnić wpis do krajowego rejestru dobrych praktyk od ewentualnego przyszłego wpisu międzynarodowego. Ten drugi wymaga odrębnej procedury i formalnej decyzji właściwych organów UNESCO.

Narodowy Instytut wspiera wiejskie teatry

Wśród instytucji wspierających sejmiki znajduje się Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi. Elżbieta Osińska-Kassa wyjaśniała, że wspieranie tego rodzaju inicjatyw wynika z misji instytucji, która zajmuje się ochroną i popularyzacją dziedzictwa polskiej wsi.

- Wspieramy to wydarzenie od początku powstania Instytutu, ponieważ teatry wsi polskiej to jest coś, co też leży w działalności statutowej Instytutu - mówiła zastępca dyrektora.

W 2026 roku współpraca z zespołami z Tarnogrodu została rozszerzona również na wydarzenia organizowane w Warszawie. Powstał cykl „Cztery pory roku z teatrem obrzędowym”, w ramach którego cztery razy w roku prezentowane są po dwa teatry obrzędowe.

Jak relacjonowała Elżbieta Osińska-Kassa, przedstawienia cieszą się dużym zainteresowaniem warszawskiej publiczności. Sala mieszcząca 200 osób zapełnia się podczas spektakli, a widzowie przeżywają zarówno chwile wzruszenia, jak i radości oraz powrotu do wspomnień o dawnym życiu.

To pokazuje, że teatr obrzędowy nie jest wyłącznie propozycją dla mieszkańców wsi czy specjalistów zajmujących się folklorem. Może być również atrakcyjną formą spotkania z historią dla mieszkańców dużych miast, którzy chcą lepiej poznać korzenie polskiej kultury.

::addons{"type":"alert"}

Kultura wsi to także muzyka, taniec i śpiew

Dziedzictwo prezentowane podczas sejmików nie ogranicza się do samych obrzędów i zwyczajów. Jego ważną częścią są również muzyka, taniec i śpiew, które towarzyszyły dawniej codziennym obowiązkom.

Elżbieta Osińska-Kassa zwróciła uwagę, że w niektórych spektaklach uczestniczą kapele, a przedstawienia wzbogacają tradycyjne melodie i pieśni.

Śpiew był kiedyś naturalnym elementem pracy na wsi. Towarzyszył zajęciom wykonywanym wspólnie, pomagał umilać czas i tworzył poczucie wspólnoty. Dzisiaj te elementy powracają na scenę, pozwalając widzom poznać nie tylko same czynności, lecz także emocje i relacje, które im towarzyszyły.

Właśnie dlatego sejmiki można postrzegać jako szczególną kronikę życia dawnej polskiej wsi. Nie jest to jednak jedynie rekonstrukcja przeszłości. To również forma aktywnego uczestnictwa w kulturze i przekazywania jej kolejnym pokoleniom.

::news{"type":"see-also","item":"68894"}

Tarnogród - stolica wiejskiego teatru

Wieloletnia organizacja regionalnych i ogólnopolskich sejmików sprawiła, że Tarnogród zyskał zaszczytne miano Stolicy Wiejskiego Teatru. To określenie oznacza dziś nie tylko miejsce na mapie, ale przede wszystkim wspólnotę ludzi, którzy dbają o zachowanie kulturowej różnorodności Polski.

Za organizacją wydarzenia stoją Zarząd Główny Towarzystwa Kultury Teatralnej w Warszawie, Tarnogrodzki Ośrodek Kultury, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Lublinie, Tarnogrodzkie Towarzystwo Regionalne oraz Towarzystwo Kultury Teatralnej Ziemi Lubelskiej w Tarnogrodzie. Istotnym wyróżnieniem dla Tarnogrodzkiego Ośrodka Kultury pozostaje również Nagroda im. Oskara Kolberga, przyznana w 2011 roku za całokształt zasług dla kultury ludowej.

Ogólnopolski Sejmik Teatrów Wsi Polskiej pokazuje, że tradycja nie musi być zamknięta w muzealnych gablotach ani ograniczać się do opowieści o przeszłości. Może być żywa, obecna na scenie i przekazywana przez ludzi, którzy sami stają się jej strażnikami.

W Tarnogrodzie przeszłość spotyka się z teraźniejszością, a lokalna inicjatywa od lat pomaga zachować bogactwo kulturowe całej Polski.