Prestiżowe wyróżnienie dla parafii w Goraju. Drugi Laur Konserwatorski w historii zabytku

Kapituła prestiżowego konkursu ogłosiła laureatów edycji Laur Konserwatorski 2026. Drugie z tegorocznych wyróżnień powędrowało do rzymskokatolickiej Parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła w Goraju. Prestiżową nagrodę przyznano za wzorowo przeprowadzone prace konserwatorskie oraz roboty budowlane przy tamtejszym zabytkowym kościele parafialnym i dzwonnicy.

Co ciekawe, nie jest to pierwszy sukces tej wspólnoty w historii konkursu. Przypadek z Goraja dołączył do elitarnego grona obiektów, takich jak Archikatedra Lubelska czy kościół parafialny w Kraśniku, które zostały nagrodzone tym tytułem dwukrotnie. Praktyka ta pokazuje, że pierwszy Laur (przyznany Gorajowi w 2019 roku za prace w obrębie prezbiterium) stał się doskonałą zachętą do kontynuacji trudnych i kosztownych prac konserwatorskich.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Bogata i burzliwa historia świątyni

Kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła w Goraju to cenny przykład architektury barokowej, pochodzący z drugiej połowy XVIII wieku. Sama parafia ma jednak znacznie starszy rodowód – została erygowana już w 1379 roku, co najpewniej zbiegło się z nadaniem miejscowości praw miejskich. Pierwotna drewniana świątynia, wzniesiona z fundacji ówczesnego właściciela wsi, podskarbiego koronnego Dymitra z Goraja, spłonęła. Taki sam los spotkał dwie kolejne drewniane konstrukcje.

Dzieje miejscowości nieodłącznie wiążą się z wielkimi rodami dawnej Rzeczypospolitej:

• Na początku XVI wieku Goraj przeszedł drogą zamiany od Gorajskich do Mikołaja Firleja.
• Pod koniec XVI wieku miasteczko zostało zakupione przez Jana Zamoyskiego i włączone do potężnej Ordynacji Zamojskiej.

Obecny murowany kościół wzniesiono w latach 1779 - 1782 z fundacji miejscowego proboszcza i profesora Akademii Zamojskiej, ks. Baltazara Dulewskiego. Autorem projektu był najprawdopodobniej architekt Fryderyk Gisges. Świątynia przetrwała do dziś bez większych zmian strukturalnych, przechodząc po drodze remonty m.in. po pożarach w 1795 i 1923 roku. Pod koniec XIX wieku gont na dachu zastąpiono blachą, po II wojnie światowej dobudowano nową sygnaturkę, a w 1964 roku odnowiono wnętrze oraz elewację.

::news{"type":"see-also","item":"65006"}

Przywrócenie historycznej estetyki

Najnowszy Laur Konserwatorski 2026 to efekt wieloletnich, systematycznych działań, które podzielono na etapy:

• lata 2018 - 2022: Przeprowadzono kompleksowe prace konserwatorskie i restauratorskie we wnętrzu kościoła.
• lata 2023 - 2025: Działania skupiły się na przywróceniu historycznej estetyki zewnętrznej kościoła.

Zwieńczony nagrodą remont elewacji przyniósł spektakularną zmianę wizualną. Kluczowym zadaniem było całkowite usunięcie wtórnej warstwy cementowo-wapiennego tynku, znanego powszechnie jako „baranek”. W jego miejsce rzemieślnicy położyli gładkie tynki wapienne, a fasadę pomalowano w kolorystyce ściśle nawiązującej do ustaleń historycznych.

::addons{"type":"alert"}

Metamorfozę przeszły także główne drzwi wejściowe, z których pieczołowicie usunięto wtórne nawarstwienia w postaci zmurszałej i łuszczącej się farby olejnej. Drewniane skrzydła drzwiowe pozostawiono w ich naturalnej, szlachetnej kolorystyce. Całość prac technicznych dopełniła wymiana orynnowania oraz obróbek blacharskich, do których zastosowano blachę miedzianą.

Dzięki tym staraniom barokowa perła w Goraju odzyskała należny jej blask, stając się wzorem dbałości o wspólne dziedzictwo kulturowe.

Foto: Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków