Z ogłoszenia na Facebooku do muzealnej gabloty. Niezwykły powrót nadpalonej Tory do Biłgoraja

Czy polską stratę wojenną i bezcenny zabytek sakralny można znaleźć w zwykłych ogłoszeniach sprzedażowych w mediach społecznościowych? Historia, która właśnie znalazła swój szczęśliwy finał w Biłgoraju, udowadnia, że niestety tak. Scenariusz przypominający film kryminalny zakończył się sukcesem: zabytkowa, uratowana z pożogi wojennej Tora oficjalnie powróciła do domu i trafiła w ręce Dyrektora Muzeum Ziemi Biłgorajskiej.

Sprawa, nad którą przez kilkanaście miesięcy pracował sztab ekspertów, policjantów i prokuratorów, została ostatecznie sfinalizowana. Dziedzictwo biłgorajskiej społeczności żydowskiej odzyskało swój prawny i historyczny status, stając się własnością Skarbu Państwa.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Świadek tragicznego września 1939 roku

Historia tego konkretnego zwoju jest niezwykle poruszająca i stanowi bezpośredni łącznik z tragicznymi wydarzeniami początku II wojny światowej. Tora została potajemnie wyniesiona z biłgorajskiej synagogi przez osobę prywatną na chwilę przed tym, jak we wrześniu 1939 roku wojska niemieckie puściły budynek z dymem.

Ogień, który strawił bezpowrotnie tamtejszą architekturę, zdążył jednak zostawić na zwoju swoje trwałe, tragiczne piętno. Pamiątka jest częściowo nadpalona, co dziś – paradoksalnie - stanowi jej dodatkowy, niezwykle mocny walor historyczny i dokumentalny.

Facebook pod lupą, czyli akcja restytucyjna

W marcu 2025 roku resortowi eksperci zajmujący się restytucją dóbr kultury wpadli na trop obiektu na jednym z portali społecznościowych. Zabytek został wystawiony na sprzedaż na Facebooku jako zwykły przedmiot kolekcjonerski.

Kiedy dotychczasowy posiadacz zwoju kategorycznie odmówił współpracy i polubownego zwrotu wojennej straty, urzędnicy nie wahali się ani chwili. Do akcji wkroczyli funkcjonariusze z Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji oraz Policja z Kraśnika.

Zabytek został natychmiast zabezpieczony jako dowód w sprawie, a Prokuratura po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania zdecydowała o jego bezwarunkowym zwrocie na rzecz państwa.

Źródło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Czym jest Sefer Tora?

Dla zrozumienia wagi tego sukcesu warto przybliżyć mistyczny i kulturowy wymiar odzyskanego przedmiotu:

• Sefer Tora (Księga Tory) to zwój zawierający hebrajski tekst Pięciu Ksiąg Mojżeszowych. Jest on przepisywany ręcznie na specjalnym pergaminie przez wykwalifikowanego skrybę, zwanego soferem. Każda litera musi być idealna, a sam proces powstawania zwoju trwa często wiele miesięcy.
• Drzewo Życia: W tradycji judaistycznej Tora jest postrzegana jako symbol wiecznego życia zasadzonego w ludzkich umysłach. Z tego powodu drewniane wałki (drzewce), na które nawija się pergamin, nazywane są acej chajim (hebr. drzewa życia).
• Rimmonim: Ozdobne elementy umieszczane na zwieńczeniach drewnianych wałków symbolizują owoce granatu – w kulturze żydowskiej oznaczające dostatek, mądrość i przymierze.

Dzięki ministerialnej akcji #MisjaRestytucja unikalny świadek biłgorajskiej historii nie trafi w ręce przypadkowych, prywatnych handlarzy.