Janina Pydo z Zastawia Laureatką Lubelskiego Lauru Dziedzictwa Kulturowego

• 30 września 2025 roku w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie miała miejsce wyjątkowa ceremonia wręczania wyróżnień Lubelskiego Lauru Dziedzictwa Kulturowego.

• W gronie laureatów nagrody Oscara Kolberga z województwa lubelskiego znalazły się trzy wyjątkowe postaci. Wśród nich – Janina Pydo, mieszkanka Zastawia w gminie Goraj, mistrzyni starodawnego śpiewu z zachodniego Roztocza, nauczycielka lokalnej kultury muzycznej i czynna animatorka tradycji.

Treść artykułu: Janina Pydo urodziła się w 1930 roku w Zastawiu koło Goraja, w powiecie biłgorajskim, i tam także żyje do dziś. Jej młodość przypadła na lata 30., 40. i 50. XX w., kiedy śpiew i muzyka przenikały codzienność rodzin i gospodarstw. Pieśni, piosenki i przyśpiewki – przekazywane przez starsze kobiety w domu, na pracach polowych, podczas wesel czy obrzędów – stały się fundamentem jej bogatego repertuaru. Długie zimowe wieczory, wspólne śpiewanie z babcią, mamą i sąsiadkami, a także obserwowanie wesel odbywających się w rodzinnej chacie – wszystko to ukształtowało naturalny styl liderki śpiewu, która z czasem pełniła funkcje starszej druhny i starościnie weselną.

[ZT]54208[/ZT]

W latach 60. XX w. Janina zaangażowała się w Koło Gospodyń Wiejskich w Zastawiu, gdzie powstawały autorskie programy – „kabarety” osadzone w realiach PRL-u. Niejednokrotnie ich występy były źródłem lokalnych napięć z władzami, zwłaszcza gdy łączyły elementy świeckie z obrzędami religijnymi. Reaktywność i odwaga artystyczna Pydo przejawiały się także w nabożeństwach majowych, prowadzeniu śpiewów nabożnych oraz w codziennych, niemal intymnych praktykach przekazywania pieśni liturgicznych, które były wykonywane zgodnie z lokalną tradycją gorajską.

Dojrzałość artystyczna przyniosła jej uznanie w regionie i zaproszenia do funkcji przewodniczki śpiewu różańcowego przy pogrzebach, którą wykonywała przez trzy dekady, aż do 90. roku życia. Wspierana przez gminny ośrodek kultury w Goraju, jej działalność wpisuje się w szeroki kontekst służący ochronie, utrwalaniu i przekazywaniu tradycji muzycznej. Jej bogate doświadczenie śpiewacze, pamięć repertuaru i precyzyjna pamięć nutowa zaowocowały licznymi występami na przeglądach folklorystycznych, a także nagraniami i projektami muzycznymi.

Na arenie ogólnopolskiej Janina Pydo zaczęła błyszczeć w końcu lat 90. Współpraca z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Goraju zaowocowała udziałem w regionalnych i ogólnopolskich konkursach folklorystycznych. Laureatka m.in. Konkursu Kapel i Śpiewaków Ludowych Regionów Nadwiślańskich „Powiślaki” w Maciejowicach (2013, 2014, 2015) oraz Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu (I nagroda dwukrotnie: 2017, 2021). Jej dorobek artystyczny wzbogacają także nagrania i projekty – od antologii Dajcie stołka cisowego (2016) po monograficzną płytę W domu. Portret (2024), która zdobyła I miejsce w konkursie Polskiego Radia Fonogram Źródeł 2024.

W 2020 r. ukazała się płyta Śpiewy nabożne parafii gorajskiej, będąca materiałem dla programu odradzania lokalnych wariantów pieśni liturgicznych, oparta w dużej mierze na pamięci i zaangażowaniu samej Pydo. Od 2016 roku prowadziła ok. 20 wspólnych śpiewań w kościołach, w sezonie Adwentu, Wielkiego Postu, święta Matki Bożej Zielnej i odpustów – często we współprowadzeniu z młodszymi artystkami z regionu.

[ZT]52573[/ZT]

Ceremonia z 30 września 2025 roku w Lublinie była potwierdzeniem, że lokalne źródła kultury mają ogromną wartość dla całego województwa. Janina Pydo, mieszkanka Zastawia w gminie Goraj, do swojej 95. rocznicy kontynuuje misję przekazywania bogactwa roztoczańskiej tradycji muzycznej młodszym pokoleniom. Laureatka Lubelskiego Lauru Dziedzictwa Kulturowego i wieloletnia nauczycielka kultury muzycznej pozostaje inspiracją dla wielu adeptów tradycyjnego śpiewu w regionie i w całej Polsce.