Z oddali widziałem setki furmanek chłopskich załadowanych ludźmi i dobytkiem, które ciągnęły do Rosji na wygnanie. Wielu z tych ludzi nie wytrzymało ciężkich warunków ewakuacji i zginęło. Niektórzy wrócili dopiero w okresie międzywojennym. Kozacy opuszczając nasze miasteczko podpalili kilka ulic i wtedy spłonęła nam stodoła, budynki gospodarcze i wszystkie narzędzia.

Nazajutrz Frampol został zajęty przez wojska Austriackie. Ale nim przyszli mieszkańcy przekazywali sobie różne wiadomości na ten temat i jeden z mieszkańców naszej ulicy wiedziony ciekawością wszedł na dach swego domu, aby wypatrzyć wkraczające wojska, nie zdążył jednak zejść jak został otoczony prze oddział grenadierów austriackich i aresztowany pod zarzutem szpiegostwa. Widziałem jak pędzono Go do sztabu w Rynku, przy pomocy postronka przywiązanego do nogi. Od grożącej mu kary śmierci obronił Go miejscowy ksiądz proboszcz, który interweniował u dowódcy oddziału. Upłynęło może 2 lub 3 godziny od tej chwili, jak zaczęły iść wojska różnych formacji: piechota, kawaleria, artyleria, a za nimi nieprzeliczone ilości furmanek, które wiozły amunicję i zaopatrzenie dla wojska.

Żołnierze mówili różnymi językami: niemieckim, czeskim, polskim, węgierskim, słowackim i innymi. Od Mamy dowiedziałem się o strasznej tragedii naszego narodu, że jak Mama mówiła „brat musi walczyć przeciw bratu”. Dowiedziałem się wtedy o rozbiorze Polski przez Rosję, Austrię i Niemców i o powstaniach, a szczególnie o powstaniu 1863 roku, wskazała staruszków pana Piotra Gule i drugiego (był kominiarzem – prawdopodobnie chodzi o Andrzeja Stafisza), którzy byli w powstaniu i których wszyscy szanowali.

Wiadomość o tej bratobójczej walce tak mnie wzruszyła, że gdy pewnego dnia wrócili z patrolu stacjonujący u nas żołnierze Austriaccy – Polacy, zakurzeni i zmęczeni i poprosili abym przyniósł im wody do obmycia, wziąłem się na odwagę i począłem ich prosić, aby nie zabijali mego Ojca. Pamiętam, że byli bardzo wzruszeni moją żałosną, dziecięcą prośbą. Poczęli wypytywać mnie; jak Tatuś wygląda, a gdy im to opowiedziałem przyrzekli mi, że będą uważać, aby Ojca nie skrzywdzić. Wiadomość tę zaniosłem Mamie i nie mogłem zrozumieć wtedy, dlaczego przytuliwszy mnie do siebie tak rzewnie płakała.

Wojsko austriackie przedstawiało mi się wspaniale, szczególnie konnica. Ułani, w których szeregach większość stanowili Polacy przedstawiali się tak jak nasi dawni ułani Księstwa Warszawskiego, dragoni przypominali dawną husarię – tylko nie mieli skrzydeł, piechota zaś miała bardzo niepraktyczne mundury – siwe, które bardzo się uwydatniały na tle zielonych pól i stanowili przez to łatwy cel. Ciężki był żywot piechura, który całe wyposażenie wraz z amunicją  musiał dźwigać na własnych plecach. Ogólna waga wyposażenia wynosiła ponad 50 kilogramów, wyglądali na strasznie zmęczonych. W początkach wojny Austriacy mieli dobre zaopatrzenie, każdy żołnierz dostawał zupę, pieczyste i aromatyczną kawę. Rekwirowano tylko krowy, które zabijano na Rynku. Idąc do kościoła doznałem wstrząsu na widok setek połci wiszących na płotach i drgających, jakby jeszcze żywych.

Moje dziecinne oczy widziały wiele strasznych rzeczy. Pewnego ranka zatrzymałem się koło remizy strażackiej (mały Hieronim służył do Mszy św. i idąc z domu przy ulicy Wesołej przechodził przez Rynek, a remiza strażacka usytuowana była w jego północno – zachodniej części) zamienionej na szpital wojskowy i widziałem jak żołnierze austriaccy wynosili zmarłych i wprost rzucali bezładnie do wozu, jeszcze dzisiaj pamiętam odsłoniętą z koszuli rękę zwisającą na skórce, odciętą najprawdopodobniej szablą. Jak się później dowiedziałem zmarłych, bądź poległych żołnierzy grzebano na miejscowym cmentarz? Dziś jeszcze na cmentarzu we Frampolu jest dużo mogił z tych czasów.

Okupacja trwała prawie 4 lata. W porównaniu z okupacją niemiecką, jaką przyjdzie nam przeżyć po 20 latach, była w sensie politycznym raczej łagodna, natomiast ekonomicznie była bardzo ciężka. Tak przynajmniej było w naszych stronach, w naszym miasteczku położonym przy ciągach drogowych – strategicznych. Metody wojowania były niemal takie jak za Napoleona. Widziałem jak wojsko austriackie atakowało Rosjan. Były trzy linie atakujących, zadaniem drugiej linii było uzupełnianie szeregów I linii, a zadaniem trzeciej uzupełnianie szeregów drugiej linii. Pamiętam bardzo dramatyczny dzień tej wojny. Całe miasteczko wypełniała kawaleria austriacka, jeden z pododdziałów zatrzymał się przed naszym domem. Było w nim wielu Polaków i jeden z nich zanucił polską piosenkę: „pasałam wołki na Bukowinie”. Prawie w tej samej chwili goniec na spienionym koniu zameldował coś stojącemu w pobliżu oficerowi, który wrzasnął po niemiecku jakiś rozkaz. Wszyscy żołnierze wsiedli na konie i cwałem popędzili do ataku. I właśnie w tym samym niemal czasie nastąpiło całkowite zaćmienie słońca. Była to godzina 12 w południe, chyba sierpień 1914 roku.

Pamiętam, że w oczekiwaniu bitwy, pełni strachu – zebraliśmy się na ganku naszego domu, aż tu nagle rozpoczęło się gwałtowne ściemnianie, tak, że w ciągu kilku sekund nastąpił ciemny zmrok. Naturalnie, że wywołało to wielkie przerażenie, ludzie tracili niemal rozum, widziałem ludzi krzyczących, że to „koniec świata”, ludzie klękali i modlili się oczekując śmierci. W przyrodzie nastąpiła absolutna cisza. Ptactwo, które jeszcze przed chwilą pełne było śpiewu zamilkło, a ryk krów potęgował grozę chwili. Całe zjawisko trwało niecałą godzinę i powoli ciemności zaczęły niknąć i wracał dzień pełen słońca. Ludzie zaczęli „wracać do siebie”, bydło poczęło się uspokajać, a ptactwo chóralnym śpiewem powitało powrót dnia. (Nie wiem, jakie zjawisko miał mały Hieronim na pewno nie było to pełne zaćmienie słońca, ponieważ w tym czasie nie miało miejsca pełne zaćmienie słońca nad terytorium Polski, być może atak wojsk walczących ze sobą poprzedzony był osłoną chemiczną – zadymieniem terenu)

Kilka słów o autorze wspomnień
Hieronim Wąsek urodził się we Frampolu w roku 1905, gdzie spędził swoje dzieciństwo. Szkolnictwo w okresie przed I wojną światową stało na niskim poziomie. Hieronim ukończył szkołę podstawową w 1913 roku. Ojciec widząc postępy w nauce 9 letniego syna i jego zdolności załatwił mu korepetytora, aby mógł przygotować się do egzaminu nauki w gimnazjum w Janowie Lubelskim. Niestety wojna przerwała marzenia małego Hieronima. Ze względu na trudną sytuację rodzinną bardzo szybko musi podjąć pracę. Dalej dokształca się sam zdobywał wiadomości w wyniku samokształcenia. Wykształcenie jak to określa w dokumentach osobowych posiadał „Domowe”, ucząc się po nocach zdobywał wiadomości niezbędne mu w życiu i pracy.

„W 15 –tym roku życia udało mi się dostać do pracy kancelaryjnej w Sądzie”- wspomina Hieronim po latach. Jak wynika z dokumentów nastąpiło to wcześniej, pierwszą pracą podjął, jeszcze, jako 13-letni chłopiec w Sądzie Pokoju we Frampolu od 3 października 1918 roku początkowo, jako praktykant kancelaryjny, a od 5 sierpnia 1921 mianowany zostaje prowizorycznym kancelistą sądu, w którym pracuje do końca 1921 roku(?). Rozporządzeniem Prezesa Sądu Okręgowego w Zamościu z 10 listopada 1921 roku Sąd Pokoju we Frampolu został zlikwidowany.