W artykule:
1. Istota rozliczeń międzybankowych
2. KIR podstawowym podmiotem rozliczeń międzybankowych
3. Elixir i Euro Elixir
4. System Elixir - rozliczenia niskokwotowe

Istota rozliczeń międzybankowych
Jedną z istotnych funkcji, jakie pełni polski system bankowy, jest kształtowanie zasad, a także organizacja i kontrola ogromnej liczby rozliczeń pieniężnych.  W rozliczeniach tych biorą udział praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa, osoby indywidualne i instytucje finansowe (przede wszystkim sektor bankowy z bankiem centralnym włącznie).

Rozliczenia międzybankowe składają się z kilku głównych kategorii:
- płatności - transfer środków pieniężnych między rachunkami w poszczególnych bankach
- system płatniczy - zbiór przepisów, instrumentów i procedur bankowych, a także systemy operacji międzybankowych
- system rozliczeń międzybankowych - umowa zawarta między bankami dotycząca transferu pieniędzy w imieniu klientów lub w imieniu konkretnego banku

Rozliczenia międzybankowe są to czynności realizowane w celu przekazania między bankami zleceń płatniczych dotyczących płatności pomiędzy: bankami, klientem banku a innym bankiem, bankiem a właścicielem rachunku w innym banku, klientem banku a właścicielem rachunku w innym banku. Rozliczenia międzybankowe to także ustalenie wzajemnych zobowiązań i należności pomiędzy bankami, wynikających z tytułu przekazania jednego lub więcej zleceń płatniczych.

KIR podstawowym podmiotem rozliczeń międzybankowych
Przed utworzeniem KIR i wdrożeniem nowoczesnych narzędzi rozliczeniowych polski system rachunków międzybankowych i rozliczeń pieniężnych charakteryzował się m.in. niesprawną obsługą, długim, nienormowanym cyklem rozliczeniowym, trwającym minimum 5–6 dni, brakiem możliwości ustalenia wzajemnych wierzytelności banków, opóźnieniem w rozrachunku międzybankowym w stosunku do księgowań na rachunkach klientów, a także trudnością w ocenie płynności płatniczej banków. Aby to zmienić, 22 listopada 1991 roku został podpisany przez 16 banków i Związek Banków Polskich akt notarialny ustalający statut, a tym samym powołanie KIR (Krajowej Izby Rozliczeniowej). 16 stycznia 1992 r. KIR S.A. został zarejestrowany w Sądzie Rejonowym miasta Warszawy. Dziś widzimy, że była to bardzo dobra decyzja w kierunku uzdrowienia polskiego systemu płatniczego.

Do podstawowych zadań KIR należy m. in.:
- rejestracja wierzytelności uczestników  KIR   oraz  potrącenie wzajemnych  należności  i  zobowiązań uczestników wymiany dokumentów rozliczeniowych,
- informowanie central banków o stanie ich zobowiązań i należności wynikających z wymiany dokumentów rozliczeniowych,
- składanie w NBP z upoważnienia banków zleceń obciążających ich rachunki w zakresie zapłaty zobowiązań oraz we własnym imieniu zleceń dotyczących zapłaty tych należności,
- współpraca z centralami banków.

Elixir i Euro Elixir
Od 1 lipca 2004 r. wszystkie rozliczenia międzybankowe są realizowane przez KIR wyłącznie poprzez system Elixir. Od 2 listopada 2004 roku funkcjonalność systemu Elixir została poszerzona o mechanizm gwarancji rozrachunku. Oznacza to, że rozliczenia w ramach danej sesji są realizowane terminowo, nawet w przypadku niezdolności do uregulowania zobowiązania przez dowolnego uczestnika lub uczestników transakcji.

7 marca 2005 roku wdrożony został system Euro Elixir, który pozwala na rozliczanie zarówno krajowych, jak i transgranicznych płatności w euro. Dzięki temu rozwiązaniu banki w Polsce są w stanie spełnić wymagania Jednolitego Obszaru Płatności w Euro, określanego jako SEPA (Single Euro Payments Area). Z kolei 1 września 2005 roku uruchomiona została usługa SWIFT Service Bureau, za pomocą której KIR pośredniczy w elektronicznym przesyłaniu komunikatów do sieci SWIFTNet.

System Elixir - rozliczenia niskokwotowe
Rozliczenia międzybankowe w ramach systemu Elixir to rozliczenia niskokwotowe, które można również nazwać rozrachunkiem netto. Polegają one na rozrachunku pewnej liczby zobowiązań lub transferów między stronami na zasadzie netto, a więc tzw. kompensowania. Kompensowanie z kolei redukuje dużą ilość pojedynczych pozycji lub zobowiązań do mniejszej liczby zobowiązań lub pozycji.

Obiektami systemu Elixir są:
- centrum rozliczeniowe KIR,
- oddziały banków bezpośrednich uczestników rozliczeń,
- jednostka organizacyjna  NBP prowadząca  rachunki  banków uczestników systemu,
- jednostki organizacyjne central banków nadzorujące proces rozliczeń międzybankowych.

System Elixir składa się z dwóch podsystemów – Elixir OK (działający w oddziałach banków, przygotowuje dane rejestrowe, przekazuje i odbiera dane do/z Elixir C) oraz Elixir C działający w centrum rozliczeniowym KIR.

W systemie Elixir każdej transakcji przydzielony jest odpowiedni komunikat. Rodzaj komunikatu jest uzależniony od rodzaju transakcji. Komunikaty, które mogą być wymieniane w systemie, oznaczone są trzycyfrowym symbolem typu komunikatu (np. komunikat typu 211 to obciążenie wymagające potwierdzenia kierowane od jednostki bezpośrednio uczestniczącej w systemie).

Aplikacja Elixir funkcjonująca w danym banku pozwala na rejestrację konkretnej transakcji, a także wprowadzenie transakcji z Systemu Informatycznego Banku (SIB). Aplikacja została tak zbudowana, aby współpracowała z programami księgowymi i informatycznymi danego banku, a także umożliwiała wydrukowanie duplikatów transakcji lub pozwalała na przekazanie ich do SIB w postaci zbioru.

*Artykuł sponsorowany