Wyjątkowy eksponat w Osuchach! Mundur mjr. Franciszka Bartłomowicza, bohatera Powstania Zamojskiego, na wystawie

Ten rozkaz rozpoczął Powstanie Zamojskie! Mundur legendarnego „Grzmota” trafił do Muzeum w Osuchach

To prawdziwa perła dla miłośników historii i bezcenny świadek dramatycznych losów Zamojszczyzny. Do nowo otwartego Muzeum Partyzantów Polskich Osuchy '44 trafił w depozyt oryginalny mundur majora Franciszka Bartłomowicza ps. „Grzmot” - legendarnego komendanta obwodu tomaszowskiego Batalionów Chłopskich. Przekazanie tego wyjątkowego eksponatu zbiegło się w czasie z okrągłą, 135. rocznicą urodzin bohatera.

Sukno tego munduru „pamięta” czasy, w których ważyły się losy tysięcy polskich rodzin. Mjr Franciszek Bartłomowicz to postać pomnikowa, człowiek, którego jeden kategoryczny rozkaz zmienił bieg historii naszego regionu.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Iskra, która rozpaliła zbrojny opór

Moment przekazania munduru jest wysoce symboliczny. 16 sierpnia 2026 roku przypada 135. rocznica urodzin dowódcy. Jak podkreślają muzealnicy z Osuch, to właśnie „Grzmot” wydał przełomowy rozkaz w odpowiedzi na brutalne, niemieckie wysiedlenia ludności cywilnej z terenów Zamojszczyzny.

- To dla nas szczególny moment. Gdy Niemcy rozpoczęli wysiedlenia, Bartłomowicz wydał rozkaz ogłaszający stan wojenny na podległym sobie terenie, nakazując koncentrację oddziałów w lesie Grabina na 26 grudnia 1942 roku. Działania te dały bezpośredni impuls do zbrojnego oporu, który zapisał się na kartach historii jako Powstanie Zamojskie - przyznają Przedstawiciele Muzeum Partyzantów Polskich Osuchy '44.

Znakomity strateg przeorganizował wiejskie struktury Batalionów Chłopskich na prawdziwą wojskową modłę. Stworzył m.in. 12 kompanii i 3 bataliony BCh, które pod jego komendą stoczyły zwycięskie i krwawe bitwy z niemieckim okupantem m.in. pod Zaborecznem i Różą.

::news{"type":"see-also","item":"67760"}

Od rosyjskiej niewoli po szkolną tablicę

Droga do dowodzenia w lasach Roztocza była długa i kręta. Franciszek Bartłomowicz urodził się 16 sierpnia 1891 roku w Rawie Ruskiej. Studiował prawo na Uniwersytecie Lwowskim, a w czasie I wojny światowej walczył w armii austriackiej. Los rzucił go aż do radzieckiej niewoli i obozu w Carycynie, gdzie poznał miłość swojego życia – przyszłą żonę Stanisławę.

Po powrocie do niepodległej Polski w 1922 roku, osiedlił się w powiecie tomaszowskim. Porzucił mundur na rzecz... szkolnej kredy, zostając nauczycielem i kierownikiem szkoły w Jezierni.

Spokój przerwał wrzesień 1939 roku. Bartłomowicz powrócił do walki, angażując się kolejno w Związek Czynu Zbrojnego, Stronnictwo Chłopskie, Związek Walki Zbrojnej, by ostatecznie stanąć na czele tomaszowskich struktur Batalionów Chłopskich. W walce wspierała go żona Stanisława (ps. „Ewa”), która prowadziła punkt kontaktowy i kolportaż konspiracyjnej prasy. Wspólnie wychowali pięciu synów.

Smutny powojenny finał i pamięć, która powraca

Mimo niezaprzeczalnych zasług dla ojczyzny, powojenna Polska Ludowa nie była dla majora łaskawa. Choć we wrześniu 1944 roku został komendantem Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Tomaszowie Lubelskim, szybko popadł w konflikt z okrutnym systemem komunistycznego Urzędu Bezpieczeństwa (UB).

Wyrzucony z pracy, szykanowany przez aparat bezpieczeństwa, wydalony ze Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego – zmarł 9 września 1964 roku (zrehabilitowano go zaledwie osiem lat wcześniej). Spoczął na cmentarzu w Tomaszowie Lubelskim.

Dziś, dzięki staraniom Muzeum Partyzantów Polskich w Osuchach, pamięć o mjr. „Grzmocie” powraca na należne jej miejsce. Jego oryginalny mundur będzie teraz stanowił jeden z najważniejszych punktów muzealnej ekspozycji, przypominając kolejnym pokoleniom o niezwykłej odwadze mieszkańców Zamojszczyzny.