Wielka historia w małym ośrodku. Ogólnopolska Konferencja Naukowa w Nadrzeczu

3 lipca 2026 roku Nadrzecze koło Biłgoraja stało się ogólnopolskim centrum debaty nad historią regionalną. Wszystko za sprawą Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt. „Ordynacja Zamojska oraz dobra biłgorajskie wobec przemian społecznych i gospodarczych XVII–XIX wieku”. Wydarzenie przyciągnęło wybitnych badaczy z czołowych ośrodków akademickich w kraju, m.in. z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Organizatorem tego wyjątkowego przedsięwzięcia jest Biłgorajskie Towarzystwo Regionalne, przy partnerskim wsparciu giny Biłgoraj. Projekt zyskał wsparcie finansowe powiatu biłgorajskiego oraz LGD „Silne Biłgorajskie”, a patronat medialny objął Portal bilgoraj.com.pl

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"15386"}

Nauka wychodzi do ludzi

Głównym założeniem konferencji jest skrócenie dystansu między akademickim światem naukowej teorii a lokalną społecznością. Jak zauważa dr hab. Krzysztof Ślusarek z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, spotkania w mniejszych miejscowościach mają unikalną wartość: - Takie konferencje w takich małych ośrodkach są jak najbardziej potrzebne, bo w ten sposób można dotrzeć do mieszkańców, przekazując im najnowsze ustalenia nauki. Historycy czy naukowcy z innych dziedzin piszą teksty, które ukazują się zwykle w niskonakładowych wydawnictwach. Natomiast tutaj mamy taki bezpośredni kontakt z tymi najbardziej zainteresowanymi sprawami lokalnymi.

Profesor podkreśla również, że wyjazd w teren to niezwykle cenna lekcja dla samych naukowców, którzy mogą skonfrontować suchy tekst źródłowy z rzeczywistą topografią.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Czy Biłgoraj był austriacki? Historyczne zaskoczenia

Podczas konferencji zaprezentowano wiele nieznanych dotąd faktów. Dr hab. Krzysztof Ślusarek przybliżył m.in. kulisy formowania się administracji zaboru austriackiego po 1772 roku. Okazuje się, że Biłgoraj oraz Goraj na cztery lata trafiły pod panowanie Austrii przez pomyłkę, ponieważ wojska zaborcy posunęły się za daleko poza linię wyznaczoną traktatem rozbiorowym. W 1776 roku tereny te zostały zwrócone.

Program wydarzenia objął szerokie spektrum tematów – od roli gospodarczej rzeki Tanew, przez tajemnicze osadnictwo „Budziarzy” (leśnych pionierów Ordynacji Zamojskiej), aż po fascynujące kulisy niedoszłej lokacji Frampola na przełomie 1717 i 1718 roku.

Szczegółowy harmonogram prelekcji:

• dr hab. Tomasz Kargol, prof. UJ – Gospodarcza rola Tanwi w XIX w.
• mgr Dominik Róg (KUL) – Budziarze i ich osadnictwo – o zapomnianych pionierach leśnych w Ordynacji Zamojskiej
• mgr Michał Kańkowski (UJ) – Klucz solski w XVIII wieku w świetle źródeł historycznych
• dr hab. Krzysztof Ślusarek (UJ) – Dystrykty Goraj i Biłgoraj w strukturze administracji państwowej Galicji w latach 1773–1776
• Piotr Flor (BTR) – Pierwsze dwudziestolecie fundacji zakonnej pod Biłgorajem. Kulisy powstania, rozwój oraz jej wpływ na historię regionu
• dr Jacek Feduszka (Akademia Zamojska) – Ordynacja zamojska i proces jej modernizacji w XVIII i XIX w.
• mgr Andrzej Burlewicz – Enklawa Ordynacji Zamojskiej na przykładzie dóbr kąteckich i frampolskich
• dr hab. Robert Kozerski, prof. KUL – Przestrzeń społeczno-religijna Ordynacji Zamojskiej
• dr Wojciech Ról – Lokacja której nie było. Okoliczności założenia Frampola na przełomie 1717 i 1718 r.
• dr Agnieszka Kidzińska-Król – Blaski i cienie funkcjonowania szkółki elementarnej i jej nauczycieli w mieście prywatnym Frampolu przed powstaniem styczniowym

Konferencja udowodniła, że historia lokalna wciąż kryje w sobie mnóstwo tajemnic, a Nadrzecze potrafi stworzyć znakomity klimat do naukowej dyskusji.