Komisja Wenecka wyda opinię o uprawnieniach prezydenta RP w sprawie składania ślubowania sędziów TK

Komisja Wenecka wyjaśniła w komunikacie, że o wydanie opinii wnioskował Komitet Monitorujący PACE, czyli Komitet ds. Dotrzymywania Zobowiązań przez Państwa Członkowskie Rady Europy. Jest to jeden z najważniejszych stałych komitetów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE). Jego głównym zadaniem jest sprawdzanie, czy państwa członkowskie przestrzegają fundamentalnych zasad Rady Europy: demokracji, praworządności i praw człowieka.

Podczas obrad w zabytkowej Scuola Grande San Giovanni Evangelista w Wenecji dojdzie do wymiany poglądów z przedstawicielami strony polskiej. Obecni będą reprezentanci Kancelarii Prezydenta i Sejmu.

Opinię przygotowano na podstawie sprawozdań sporządzonych przez ekspertów i członków Komisji Weneckiej z Austrii, Holandii, Niemiec, Irlandii i Finlandii po konsultacjach ze stroną polską.

W komunikacie Komisji Weneckiej poinformowano, że przedmiotem analiz będą m.in. artykuły 179 i 194 Konstytucji RP. Artykuł 179 stanowi, że „sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony”.

Artykuł 194 dotyczy składu TK, w tym powołania jego prezesa i wiceprezesa. Zapisano w nim: „Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na dziewięć lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny”. W drugim punkcie mowa jest o tym, że „Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego”.

Czworo z sześciu sędziów TK wybranych w marcu przez Sejm nie zostało dopuszczonych do orzekania. Nie zostali oni zaproszeni przez prezydenta Karola Nawrockiego do złożenia ślubowania; złożyli je podczas uroczystości w Sejmie, używając formuły „wobec prezydenta”, ale nie zostało to uznane m.in. przez prezesa TK Bogdana Święczkowskiego.

Obecnie trwa pat w sprawie ślubowania Macieja Berka na sędziego TK. Został on wybrany na początku września przez Sejm.

Szef KPRP Zbigniew Bogucki powiedział wkrótce potem, że decyzja w sprawie ślubowania Berka na razie nie zapadła z powodów leżących po stronie Sejmu.

Prezydencki rzecznik Rafał Leśkiewicz przekazał, że prezydent odbierze ślubowanie od Berka, gdy ten „przedstawi dokumenty potwierdzające, że spełnia wymogi formalne”. Dodał, że osoba, która zostaje sędzią TK, „musi być krystalicznie czysta”.

Berek jest ósmą osobą wybraną przez Sejm obecnej kadencji na sędziego TK.

Czworo wybranych w marcu sędziów Trybunału, od których prezydent nie odebrał osobiście ślubowania, złożyło skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Prokuratura Krajowa prowadzi śledztwo w sprawie dotyczącej ułatwienia prezydentowi nieodebrania ślubowania od czworga sędziów TK i niedopuszczenia ich do orzekania w Trybunale.

W cytowanym przez KPRP wywiadzie dla Kanału Zero z kwietnia Karol Nawrocki, pytany, czy rozważa przyjęcie ślubowania czwórki pozostałych sędziów wybranych przez parlament, odparł: - Ja od samego początku jako prezydent zgłaszałem pewne problemy, które płynęły z zachowania polskiego Sejmu przy wyborze sędziów do Trybunału Konstytucyjnego.

Jak zaznaczył, ma „pewne obiekcje” i poprosił o ich wyjaśnienia, ale ich nie otrzymał.

Prezydent dodał, że pełny skład sędziowski dawał możliwość funkcjonowania Trybunału.

Przyznał zarazem, że „zastrzeżenia były do całej szóstki”.

Następnie prezydent podkreślił, że chcąc, aby Trybunał Konstytucyjny funkcjonował, wybrał dwóch sędziów i ich zaprzysiągł.

Na pytanie, czy ma uprawnienia, które pozwalają mu wybierać, których sędziów będzie zaprzysięgał, a których nie, Nawrocki odpowiedział: -  Nie, ale liczyłem, że Sejm mi w tym pomoże i wskaże, który sędzia jest za którego sędziego, który wygasły etat jest za który wygasły etat.

Następnie na uwagę, że powiedział, iż nie ma takich uprawnień, wyjaśnił: - Nie, ja nie powiedziałem, że nie mam takich uprawnień, natomiast że Sejm nie wykonał swojego zadania.

- Mam prawo posiadać pełną wiedzę przed zaprzysiężeniem sędziów na temat procedury, na temat regulaminu - oznajmił prezydent RP.

Jako dowód dobrej woli Pałac Prezydencki wskazuje to, że od dwojga sędziów wybranych w marcu, czyli Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka prezydent ślubowanie odebrał 1 kwietnia 2026 roku, ponieważ w ich przypadku obsadzano bezsporne wakaty.

Strona rządowa i przedstawiciele koalicji oceniają, że odmowa zaprzysiężenia wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego stanowi złamanie prawa i naruszenie ustawy zasadniczej.

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek apelował do prezydenta o przyjęcie ślubowania od wszystkich wybranych przez Sejm sędziów. 

- Większość konstytucjonalistów zgodnie mówi, że prezydent musi odebrać ślubowanie — oświadczył szef resortu sprawiedliwości. 

Premier Donald Tusk powiedział: - Prezydent nie ma możliwości wyboru. To nie jest kwestia kaprysu prezydenta. Zostali wybrani i są sędziami.

Przypominał także, że odebranie ślubowania to urzędowy, konstytucyjny nakaz nałożony na głowę państwa, a nie jego osobista decyzja polityczna.

Komisja Wenecka, czyli Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo jest organem doradczym Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, powołanym w 1990 r. Zajmuje się oceną zgodności rozwiązań prawnych z zasadami demokracji, praworządności i praw człowieka. Jej opinie nie są wiążące, ale często wpływają na działania instytucji europejskich.(PAP)

Sylwia Wysocka (PAP)

sw/ mal/ mow/