Matka Boska Zielna. Tradycja święcenia ziół i obrzędów 15 sierpnia

• 15 sierpnia w polskiej tradycji obchodzone jest święto Matki Boskiej Zielnej, znane także jako Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny.

• Legenda mówi, że trzy dni po śmierci Maryi apostołowie nie znaleźli w grobie Jej ciała, lecz kwiaty i zioła, które miały potwierdzać tajemnicę życia i odradzania. Od tego dnia lud święci zioła, zboża, owoce i warzywa, tworząc bukiety, które mają chronić dom i rodzinę oraz przynosić błogosławieństwo na przyszły plon.

W chrześcijańskim kalendarzu liturgicznym to święto obchodzone jako Wniebowzięcie NMP, lecz w polskiej tradycji ludowej utrwaliły się także inne nazwy: Zaśnięcia, Śmierci, Odpocznienia, Wzięcia, Przejścia. To sygnał, że zwyczaj święcenia roślin i plonów wiąże się z obrzędami dziękczynienia za zbiory oraz z przekonaniem o współzależności człowieka i natury.

::photoreport{"type":"see-button","item":"13644"}

Koncepcja wiązanek i ich skład

Najważniejszym elementem pozostaje bukiet z ziół, zbóż, owoców i warzyw. Skład wiązanek bywa różny w zależności od regionu i dostępności roślin, ale fundament stanowią cztery kategorie: zioła, zboża, owoce i warzywa. W praktyce do bukietów trafiają zarówno rośliny domowe, jak i te rosnące na łąkach, polach i w ogrodach. Zioła służą ochronie i uzdrawianiu, zboża zapewniają urodzaj, owoce i warzywa symbolizują obfitość. Czasem do bukietu dodaje się także kwiaty ogrodowe, w zależności od regionu.

Najczęściej spotykane rośliny w wiązanek to m.in.: mięta, macierzanka, piołun, krwawnik, bylica pospolita, chaber (nazywany czasem kosmykiem kwiatów), kopytnik. Do tego kłosy zbóż (pszenica, żyto, jęczmień, owies), len, groch, bób, marchew z natką, liście kapusty, gałązka z gruszką lub jabłkiem, kwitnący słonecznik, makówki, leszczyna z orzechem, a także zioła i rośliny uważane za mające właściwości lecznicze i ochronne. W całej tradycji nie święcono roślin pastewnych takich jak wyka, łubin, koniczyna czy lucerna, a ziemniaki rzadko pojawiały się w bukietach. Gotowe bukiety związywano wstążką lub lipowym łykiem, a część roślin wykorzystywano także w celach leczniczych i ochronnych.

::news{"type":"see-also","item":"55375"}

Symbolika i praktyczne zastosowania

Święcone zioła były postrzegane jako skuteczne narzędzie ochrony przed nieszczęściami. Poświęcone ziele okadzano w domach, stodołach, obejściach i u bydła, by odstraszyć złe moce i choroby. Zioła miały chronić także przed piorunami, myszy i innymi szkodami. W okresie gwałtownych burz używano ich do okadzania wnętrz. Wierzono, że ziele przynosi zdrowie i dobrobyt, a także ochronę przy porodzie, pogrzebach dorosłych i w obrzędach związanych z życiem i śmiercią. Ziarno wykruszone z poświęconych kłosów często dodawano do pierwszego siewu, by zapewnić urodzaj i odpędzić szkodniki. W obrzędach pogrzebowych wkładano wiązanki do trumny dorosłych.

Współczesność a tradycja

Dziś praktyka święcenia ziół nadal jest obecna, choć ułożyła się na kilka praktykach: część ludzi samodzielnie zbiera rośliny, inni kupują gotowe bukiety przed kościołem. Nie traci jednak charakteru duchowego i symbolicznego: wiązanki mają chronić dom, rodzinę i życie na kolejne miesiące, a także przypominać o łączności człowieka z naturą i z plonem ziemi. Wciąż popularne jest włączanie do bukietów wybranych roślin i kłosów, a także zwyczaj, by w bukietach znalazła się siedem roślin o nieparzystej liczbie - z praktyką symboliczną, wyjaśniającą sens obrzędów.

::addons{"type":"facebook-encouragement"}

Zioła i ich praktyczne właściwości Dla współczesnego gospodarza i domownika warto, aby bukiet zawierał zioła o cechach leczniczych i symbolicznych. Przykładowo: