Strona startowa

Wiadomości - Aktualności

Budowniczowie sanktuarium św. Marii Magdaleny w Puszczy Solskiej - Biłgoraju. Wielcy patrioci

Dodał: red Data: 2018-07-20 10:50:13 (czytane: 1712)

Zbliża się odpust ku czci św. Marii Magdaleny, patronki Ziemi Biłgorajskiej. Od lipca 2016 roku jest on obchodzony uroczyście w sanktuarium, które powstawało przez wiele lat przy udziale i ogromnym poświęceniu wielu ludzi. O powstaniu świątyni i jej budowniczych pisze prezes Biłgorajskiego Towarzystwa Regionalnego, regionalista - Piotr Flor.

RESTAURACJA PIZZERIA COUNTRY
www.country.bilgoraj.com.pl,pizzeria, pizza, Biłgoraj, w Biłgoraju, restauracja

ul Dąbrowskiego 6B. 23-400, Biłgoraj



Mówiąc o budowniczych diecezjalnego sanktuarium św. Marii Magdaleny w Biłgoraju, i to dokładnie w setną rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę, nie da się w żaden sposób pominąć tych, którzy przez długie lata wnosili „po cichu” swój nieoceniony wkład w to zbożne dzieło.

Można nawet śmiało powiedzieć, iż jej powstanie było uwieńczeniem ich ponad stuletnich zmagań oraz pragnień, związanych często z ogromnym poświęceniem, zmierzających do ostatecznego osiągnięcia upragnionej wolności, a ciągnących się od nieszczęśliwego pożaru ostatniej drewnianej świątyni w tym miejscu (w 1794), a z nim upadku Rzeczypospolitej (1795), aż do wzniesienia obecnego murowanego kościoła po 1918 roku.

A zatem były to akty na wskroś patriotyczne, o których rzecz jasna nie możemy tu nigdy zapomnieć, zwłaszcza że w tym dziejowym procesie brały od początku udział zarówno osoby duchowne, jak i świeckie, zasługując tym samym na przestrzeni wieków na miano naszych wielkich patriotów.
Pomijając pierwsze lata XIX w., kiedy to zakonnicy franciszkańscy dążyli bezskutecznie do odbudowy swych obiektów sakralnych, osiągając w 1856 jedynie piękną murowaną kaplicę ku czci tutejszej patronki, do faktycznych działań zakończonych po wielu latach sukcesem, z odzyskaniem niepodległości włącznie, doszło dopiero kilka lat później, (tj. w 1863 roku).

Albowiem tutejsi mnisi, sprawujący nad tym szczególnym miejscem pieczę przez ponad dwa stulecia (1623-1863), zaangażowali się wtedy w działalność powstańczą przeciw rosyjskiemu zaborcy. Za ów udział w tej próbie uzyskania pełnej autonomii państwowej zostali oni, podobnie do innych Polaków, surowo ukarani, zarówno utratą parafii zakonnej, jak i wolności osobistej.

Już w listopadzie 1864 roku gwardian klasztoru - o. Eleazar Wyszomierski został nagle deportowany stąd pod eskortą wojskową do klasztoru więzienia w Kaliszu oraz ukarany grzywną, odpowiadającą ówczesnej ośmiomiesięcznej pensji, przez co początkowo nie posiadał środków do życia. Jego podwładni: o. Dionizy Tronowski i o. Daniel Żakiewicz ponieśli również surowe kary. Pierwszego z nich, za kazanie „Przyjdź królestwo Twoje”, którego nawet nie zdążył wygłosić, zesłano w lipcu 1864 na Syberię (do Tunki), bez możliwości powrotu do kraju, zamienionej po wielu latach na pozwolenie osiedlenia się w Galicji.

Drugi zaś, jako tutejszy kaznodzieja, po objęciu funkcji kapelana oddziału powstańczego w styczniu 1863 i powrocie do konwentu, został po trzech latach (w lutym 1866), również niespodziewanie internowany i wywieziony pod strażą do kaliskiego więzienia, przy wielkim płaczu naszych parafian. Plan budowy nowego kościoła pod Biłgorajem runął wtedy niestety w gruzach.

W dodatku władze carskie postanowiły nawet zlikwidować całkowicie tę placówkę parafialną, ale dzięki staraniom ówczesnego Administratora Diecezji Lubelskiej - ks. Kazimierza Sosnowskiego, udało się ją ocalić od skasowania przez Rosjan. Stąd też kolejni duchowni, stając się spadkobiercami swych odważnych poprzedników, dochowując wierności sprawie oraz pamiętając o godnej naśladowania postawie miejscowych kustoszów, włączyli się szybko w nurt walki o zachowanie tożsamości narodowej i obronę polskości w tym miejscu. Wszystko rozpoczęło się na nowo od ks. Roberta Kleszczyńskiego, który został proboszczem Puszczy Solskiej w 1869 roku. Jego ofiarna posługa przypadła bowiem za rządów despotycznego cara Aleksandra III i prześladowań unitów, czyli greko-katolików.

wnetrze_kosciola_okolo_1932_roku.jpg
Wnętrze kościoła św. Marii Magdaleny około 1932 roku (Foto: Wiktoria Klechowa)

Właśnie z tego powodu, będąc już przełożonym tej parafii, został ukarany finansowo przez Warszawskiego Gubernatora Generalnego (w 1874), za wcześniejsze ochrzczenie dzieci „prawosławnych”, chociaż przymuszanie unitów do przejścia na ową wiarę zaczęło się zasadniczo dopiero rok później. Nic więc dziwnego, że jeszcze przed odejściem na inną placówkę został tu powtórnie obciążony grzywną w wysokości 100 rubli (w 1886), za „wykonywanie różnych zakazanych obrzędów religijnych” względem „byłych” wyznawców wiary greko-katolickiej. (W tym samym okresie ukarano za „mieszanie się do spraw prawosławia” także ks. Kamila Bojarskiego, wikariusza z Biłgoraja, którego skazano na dwuletnią karę więzienia w klasztorze w Jędrzejowie, zakazując mu jednocześnie powrotu do diecezji lubelskiej).

Zanim ks. Kleszczyński opuścił tutejszą parafię, przyczynił się w międzyczasie do uznania murowanej kaplicy św. Marii Magdaleny za publiczną (w 1883), dzięki czemu można było odprawiać w niej nabożeństwa z udziałem wiernych, jak też do złożenia, wraz z Dozorem Kościelnym, reprezentowanym m.in. przez jego prezesa Jana Niećko (niegdyś wójta gminy Biłgoraj) i Michała Różańskiego oraz Michała Raka, pierwszej prośby do prorosyjskich władz diecezjalnych, tuż po powstaniu styczniowym, o pozwolenie na budowę nowej świątyni (w 1869), a po niej kolejnych (m. in. w 1884).

Reklama.

Jego bezpośredni następca – ks. Andrzej Burdzicki, który kierował powyższą wspólnotą od 1887, aż do śmierci w 1903 roku, również włączył się w walkę o wolność i tożsamość narodową. Za namawianie miejscowych „prawosławnych” do składania pisemnych próśb o przyłączenie ich z powrotem do Kościoła Katolickiego, dostał się w 1899 pod tajny dozór policyjny, a w 1902 został dodatkowo ukarany pieniężnie, za poświęcenie pokarmów wielkanocnych „byłym” unitom w Smólsku.
Od końca XIX i początku XX w. miał do pomocy kilku wikariuszy, tj. ks. Antoniego Rozlaszyńskiego, ks. Jana Ziółkowskiego i ks. Józefa Anusza. Na uwagę zasługuje zwłaszcza ten ostatni, bowiem także „udzielał sakramentów okolicznym unitom” (w latach 1902-1903) oraz rozdawał tutejszym dzieciom elementarze do nauki języka polskiego” (w 1903).

Ponadto „działał na niekorzyść rządowej szkoły”, tzn. rosyjskiej, namawiając w 1902 mieszkańców wsi Lipowiec na cofnięcie swej uchwały odnośnie jej budowy i zakazując uczęszczania do niej polskich uczniów, pod groźbą odmówienia spowiedzi lub innych sakramentów świętych. Poza karą finansową (50 rubli), w ramach represji pozbawiono go w 1903 roku urzędu wikariusza w Puszczy Solskiej. Zgodnie z raportem Gubernatora Lubelskiego, również tego duchownego odprowadzali parafianie z wielkim płaczem. Podobnie ukarano wcześniej ks. Rozlaszyńskiego (w 1898), udzielając mu surowej nagany za „święcenie domów włościan, w których mieszkały rodziny prawosławne”.

Po kilkumiesięcznym pobycie w tym miejscu ks. Wincentego Szyszko, który zmarł nagle w tym samym 1903, zastąpił go tymczasowo na urzędzie tutejszy wikariusz, ks. Antoni Zieliński, aktywny członek Komitetu Budowy Kościoła, zabiegający bardzo o jego powstanie, który po przeniesieniu stąd do Szczebrzeszyna (w 1908), „zasłynął” z politycznych jasełek, zorganizowanych w 1909 w Zwierzyńcu, a w następnym roku z upominania parafian, by nie posyłali dzieci do szkół rosyjskich, „czyniąc to z myślą o wskrzeszeniu samodzielnej Polski”.

Kolejny proboszcz, ks. Seweryn Grątkowski, sprawujący swój urząd w latach 1904-1914, przybył do Puszczy Solskiej na krótko przed ogłoszeniem przez cara Mikołaja II tzw. ukazu tolerancyjnego (w kwietniu 1905). Chociaż był on skierowany tylko do unitów, umożliwił już miesiąc później słynną peregrynację po diecezji lubelskiej jej pasterzowi ks. biskupowi Franciszkowi Jaczewskiemu. Dotarł on do tej podbiłgorajskiej wspólnoty już 27 maja 1905, przyczyniając się tym samym do ożywienia życia religijnego parafian, którzy wraz z ks. Grątkowskim, ukaranym wcześniej naganą za „spowiadanie osób prawosławnych”, po wielokrotnych staraniach o pozwolenie na budowę świątyni pw. św. Marii Magdaleny, uwieńczyli je w końcu sukcesem w postaci zebranych pieniędzy, materiałów budowlanych oraz zatwierdzenia planów nowego kościoła (w stylu neogotyckim).

Niestety wybuch I wojny światowej zniweczył to wszystko, ponieważ fundusze złożone w banku rosyjskim przepadły, cenne materiały rozkradziono, a ks. Grątkowskiego przeniesiono, jak na złość, do Józefowa. W międzyczasie miejscowy wikariusz, ks. Stefan Orzeł udzielił „potajemnie” sakramentu małżeństwa parze mieszanej (w 1911), za co pozbawiono go rok później owego urzędu na 3 miesiące oraz obarczono karą pieniężną, zaś proboszcz w pobliskiej Hucie Krzeszowskiej, ks. Stanisław Rybka „urządził procesję z polskim sztandarem i kazaniem przeciwrządowym” (w 1906). Dopiero po zakończeniu działań wojennych i odzyskaniu niepodległości przez Polskę można było rozpocząć prace budowlane w tym miejscu. Bodźcem do tego stała się głośna sprawa planowanego podziału tejże parafii na dwie nowo erygowane, tj. w Majdanie Starym oraz Soli, po rekoncyliacji tamtejszych cerkwi (w 1919).

kosciol_swietej_marii_magdaleny_bilgoraj.jpg

W tym czasie proboszczem został tu ks. Henryk Dubiszewski, przybyły 15 października powyższego roku z Goraja, gdzie w latach 1910-1911 „przyjmował na łono Kościoła prawosławnych”, za co aż czterokrotnie go sądzono, aczkolwiek z powodu braku przekonujących dowodów ostatecznie uniewinniono. Za staraniem niespożytego wójta gminy Puszcza Solska - Józefa Myszaka oraz gorliwych i oddanych parafian, złożył on w listopadzie 1919 prośbę do ówczesnego biskupa lubelskiego, by łaskawie cofnął tę decyzję. Wśród osób, które złożyły wówczas swój podpis pod tą petycją, poza samym wójtem Myszakiem, znajdowali się nieprzypadkowo przyszli przedstawiciele kolejnego Komitetu Budowy Kościoła pod Biłgorajem.

Co ciekawe, niemal połowa wybranych do tego gremium w 1920 roku, tj. w trakcie wojny polsko-bolszewickiej, już wcześniej wyraziła swoją obywatelską postawę we wspomnianej prośbie, a więc m.in. Tomasz Kukiełka, Wincenty Kutryn, Wojciech Bielak, Jan Różański, Jan Oleszczak, Jan Furmaniak, Józef Iwańczyk oraz Józef Brodziak.
Byli oni jednocześnie przedstawicielami takich okolicznych wsi, jak: Brodziaki, Bukowa, Dąbrowica, Dereźnia (w tym także Zagrody), Korczów, Okrągłe, Podlesie, Puszcza Solska, Ruda (Solska), Smólsko i Wola Dereźniańska.

Ale trzeba tu zaznaczyć, iż początkowo obejmowało ono tylko pięciu członków, czyli wójta Józefa Myszaka z Podlesia, inspiratora tego pomysłu - Andrzeja Maciochę z Dąbrowicy, pochodzącego stamtąd Wojciecha Bielaka, Jana Różańskiego z Dereźni i Tomasza Kukiełkę z Okrągłego, który na przełomie maja i czerwca 1920 był dodatkowo, razem z urzędnikiem Myszakiem i Franciszkiem Kantym z Puszczy Solskiej, na audiencji u ordynariusza w Lublinie. To właśnie ich wizyta ocaliła to miejsce od „zagłady”, gdyż biskup lubelski ks. Marian Leon Fulman, przychylny początkowo decyzji dziekana biłgorajskiego (ks. Czesława Koziołkiewicza), w sprawie likwidacji historycznej parafii w Puszczy Solskiej, zmienił na szczęście wtedy swą decyzję. Dlatego od początku swego urzędowania ks. Dubiszewski gromadził ofiarnie składki pieniężne (dobrowolne i obowiązkowe, tj. uchwalone za zgodą parafian), a także materiały potrzebne do wzniesienia sanktuarium ku czci św. Marii Magdaleny.

Dzięki temu już w 1921 roku rozpoczęto budowę obecnej świątyni, według projektu inż. Jerzego Siennickiego z Lublina. Niestety po wylaniu fundamentów wyłoniły się znowu niespodziewane przeszkody, tym razem w postaci kryzysu hiperinflacyjnego w świeżo odrodzonej ojczyźnie. Spadek wartości pieniądza, a w związku z tym również zaangażowania w podjęte dzieło samych parafian, mimo usilnych starań ks. Dubiszewskiego, spowodował ustanie prac, aż do 1925 roku włącznie. Potrzeba było charyzmatycznego administratora, który potrafiłby ruszyć dalej z tą inwestycją. Okazał się nim ks. Władysław Bargieł, przybyły tu w październiku 1925 z Branwi. W przeciągu czterech lat, z pomocą oddanych wiernych, przychodzących na każde jego zawołanie, a także dzięki ich obowiązkowym składkom, nieraz trudnym do zrealizowania, wzniósł mury dzisiejszego sanktuarium, kończąc jego budowę w 1929, w pierwszym dziesięcioleciu odzyskania niepodległości przez Polskę. Ale dopiero po sfinalizowaniu wystroju wnętrza jej uroczystej konsekracji w maju 1932 roku dokonał osobiście ówczesny biskup lubelski ks. Marian Leon Fulman.

/Piotr Flor/

Źródła:
Bednawski A., Pamiętnik z powstania styczniowego z roku 1863 skreślił uczestnik Aleksander Bednawski, [Lublin 1917], rękopis, Biblioteka im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie;
Flor P., Blaski i cienie kultu św. Marii Magdaleny pod XVII i XVIII-wiecznym Biłgorajem, [w:] Nad Tanwią i Ładą, t. 7, Biłgoraj 2014;
Flor P., Bracia Mniejsi Konwentualni w Puszczy Solskiej [w:] Z dziejów sanktuarium św. Marii Magdaleny w Puszczy Solskiej, Biłgoraj 2006;
Flor P., Consularius Biłgoraiensis Adalbertus Gwiazda, [w:] Aspekty nr 12, Biłgoraj 2015;
Flor P., Dzieje kultu św. Marii Magdaleny pod Biłgorajem cz. I, [w:] Posłaniec św. Marii Magdaleny nr 7 (81), rok 8, Biłgoraj 2013;
Flor P., Dzieje kultu św. Marii Magdaleny pod Biłgorajem cz. II, [w:] Posłaniec św. Marii Magdaleny nr 8 (82), rok 8, Biłgoraj 2013;
Flor P., Franciszkańska misja katolicka na ziemi biłgorajskiej na przestrzeni XVII i XVIII w., [w:] Aspekty nr 13, Biłgoraj 2016;
Flor P., Kulisy budowy kościoła pw. św. Marii Magdaleny [w:] Posłaniec św. Marii Magdaleny nr 6 (59), rok 5, Biłgoraj 2011;
Flor P., O historii objawień św. Marii Magdaleny w Biłgoraju, cz. I, [w:] Niedziela Zamojsko-Lubaczowska nr 27 (929), 3 VII 2016, rok LIX, Zamość 2016;
Flor P., O historii objawień św. Marii Magdaleny w Biłgoraju, cz. II, [w:] Niedziela Zamojsko-Lubaczowska nr 28 (930), 10 VII 2016, rok LIX, Zamość 2016;
Flor P., Proboszczowie parafii Puszcza Solska do czasów II wojny światowej, [w:] Posłaniec św. Marii Magdaleny nr 4 (57), rok 5, Biłgoraj 2011;
Flor P., Wokół budowy kościoła św. Marii Magdaleny, [w:] Biłgorajska Gazeta Samorządowa Tanew nr 5 (258), Biłgoraj 2008;
Flor P., 289. rocznica powstania naszej parafii, [w:] Posłaniec św. Marii Magdaleny nr 11 (52), rok 5, Biłgoraj 2010;
Gajewski S., Kasata klasztorów w diecezji lubelskiej w 1864 roku [w:] Roczniki humanistyczne pod red. R. Bendera, t. XXI, z. 2, Lublin 1973;
Kubicki P., Bojownicy kapłani za sprawę Kościoła i ojczyzny w latach 1861-1915, cz. I, t. 2, Sandomierz 1933;
Myszak J., Dzieje Kościoła w Puszczy Solskiej, napisane w 1949 roku, rękopis w zbiorach prywatnych, kopia w posiadaniu autora.

Tagi: sanktuarium świętej marii magdaleny   historia kościoła   kościół św. marii magdaleny   biłgoraj

Zobacz także

W Tarnogrodzie Bogu dziękowano za plony, a rolnikom za pracę (FOTO, AUDIO)

Dodane: 2018-08-19 22:53 - Komentarze  (3)  czytane (1058)

TAGI: dożynki gmina tarnogród, święto plonów tarnogród, rolnictwo, dzielenie chleba



Komentarze (2)

Uwaga: Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Za wypowiedzi naruszające prawo lub chronione prawem dobra osób trzecich grozi odpowiedzialność karna lub cywilna. IP Twojego komputera: 54.156.85.167

Anna (2018-07-23 21:48:47)

BRAWO Piotr czekamy na dalsze publikacje bo wiedzę masz i musisz to wykorzystać

(2018-07-23 02:25:31)

Szacunek dla autora, wybitnego znawcy dziejów Sanktuarium św. Marii Magdaleny i wielu innych zagadnień, co wymagało rzetelnej, żmudnej pracy badawczej na bazie materiałów archiwalnych i innych źródeł. Rada dla autora - warto dbać o swoje prawa autorskie zgodnie z obowiązującymi przepisami ( słowem, bezkarnie nikt nie może "ściągać" ).

Dodaj komentarz

UWAGA!
Formularz dodawania komentarzy wymaga włączenia obsługi plikow cookies (ciasteczek), zapisywanych
i odczytywanych z Twojego urządzenia - jeśli chcesz dodać komentarz, włącz ciasteczka, odśwież stronę i spróbuj ponownie...


Telewizja

Wspólny koncert pieśni żołnierskich

Tytoniaki 2018 - gwiazdy wieczoru Ostrowska, Bednarek i Martyniuk

Muzyka i taniec sąsiadów

Koncert Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego

Apel Jasnogórski pielgrzymów

74. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Uroczystości w Biłgoraju

Konkursy

BIŁGORAJ: Kabaret JURKI w Biłgoraju
Zobacz więcej Dodaj

Promocje

Przeczytaj kolejną wiadomość:

Hamowanie - jedna z ważniejszych umiejętności

Na obiektach Ośrodka Sportu i Rekreacji w Biłgoraju odbyły się kolejne zajęcia w ramach rodzinnych warsztatów rolkowych. Na Skatepark...